تأکید بر نقش رهبری راهبردی در ارتقای توانمندی کارکنان نظام سلامت
شش مهارت کلیدی برای مدیریت تغییر، تصمیمگیری اثربخش و بهبود مستمر خدمات سلامت تشریح شد
مرکز آموزش ضمن خدمت کارکنان نظام سلامت کشور، مطالعهای با عنوان رهبری راهبردی؛ مهارتهای ضروری، رهبری راهبردی را مجموعهای از مهارتهای قابل یادگیری و توسعه معرفی میکند که کارکنان و مدیران نظام سلامت برای مواجهه با پیچیدگیها، عدمقطعیتها و تغییرات مستمر محیطی به آن نیاز دارند.
به گزارش روابط عمومی معاونت توسعه مدیریت و برنامه ریزی منابع دانشگاه علوم پزشکی تهران؛ بر اساس محتوای این مطالعه، مدیران و کارکنان سازمانهای سلامت نمیتوانند صرفاً بر تجربه، جایگاه سازمانی یا موفقیتهای گذشته تکیه کنند؛ بلکه اثربخشی آنان در گرو توانایی شناسایی تحولات، تحلیل اطلاعات، تصمیمگیری در شرایط ابهام، جلب مشارکت ذینفعان و یادگیری مستمر از نتایج اقدامات است.
ضرورت رهبری راهبردی در نظام سلامت
نظام سلامت با طیف گستردهای از چالشها از جمله؛ تغییر الگوهای بیماری، تحولات فناوری، محدودیت منابع، کمبود نیروی انسانی، افزایش انتظارات مردم و ضرورت هماهنگی میان گروههای حرفهای و سازمانهای مختلف روبهروست.
در چنین شرایطی، رهبری راهبردی میتواند به کارکنان کمک کند تا به جای واکنش صرف به مسائل، روندهای آینده را شناسایی کرده و برای مدیریت فرصتها و تهدیدهای پیشرو آمادگی داشته باشند. این رویکرد همچنین زمینه تصمیمگیری مبتنی بر شواهد و حرکت به سوی بهبود پایدار کیفیت خدمات را فراهم میکند.
شش مهارت اساسی رهبری راهبردی
۱. آیندهنگری
نخستین مهارت، توانایی شناسایی تغییرات، فرصتها و تهدیدها پیش از آشکار شدن کامل آنهاست. رصد مستمر محیط، توجه به نشانههای ضعیف، گفتوگو با منابع متنوع و بررسی سناریوهای احتمالی از جمله الزامات آیندهنگری به شمار میرود.
در نظام سلامت، این مهارت میتواند برای پیشبینی روندهای بیماری، نیازهای جدید جمعیتی، تغییرات نیروی انسانی و پیامدهای فناوریهای نوین مورد استفاده قرار گیرد.
۲. به چالش کشیدن فرضیات
رهبری راهبردی نیازمند پرسشگری سازنده درباره فرضیات و روشهای رایج است. در این رویکرد، مدیر یا کارمند تلاش میکند مسئله را از زوایای گوناگون بررسی کرده و از دیدگاههای متفاوت، حتی دیدگاههای مخالف، بهره بگیرد.
این مهارت به سازمانهای سلامت کمک میکند تا عادتهای سازمانی را از نیازهای واقعی بیماران، کارکنان و جامعه تفکیک کرده و راهحلهای خود را بهطور مستمر بازبینی کنند.
۳. تفسیر و تحلیل اطلاعات
رهبر راهبردی باید بتواند اطلاعات پراکنده را در کنار یکدیگر قرار دهد، الگوها را شناسایی کند و شواهد موافق و مخالف را مورد ارزیابی قرار دهد. پرهیز از نتیجهگیری شتابزده و بررسی چند فرضیه پیش از تصمیمگیری، از الزامات این مهارت است.
تحلیل دادههای بالینی، شاخصهای عملکرد، گزارشهای مدیریتی و بازخورد بیماران، نمونههایی از کاربرد این توانمندی در نظام سلامت است.
۴. تصمیمگیری در شرایط عدمقطعیت
تصمیمگیری راهبردی معمولاً در شرایطی انجام میشود که اطلاعات کامل در دسترس نیست. از این رو، رهبر باید ضمن بررسی گزینههای مختلف، ریسکها، هزینهها و پیامدهای احتمالی و ناخواسته هر تصمیم را ارزیابی کند.
همچنین ایجاد تعادل میان اهداف کوتاهمدت و سرمایهگذاریهای بلندمدت برای اصلاح و ارتقای نظام سلامت، از دیگر الزامات تصمیمگیری راهبردی است.
۵. همسوسازی ذینفعان
اجرای موفقیتآمیز هر تصمیم، علاوه بر کیفیت خود تصمیم، به همراهی و مشارکت ذینفعان وابسته است. همسوسازی به معنای یکسانسازی دیدگاهها نیست؛ بلکه ایجاد یک جهت مشترک میان گروههایی با منافع، نگرانیها و دیدگاههای متفاوت است.
در نظام سلامت، برقراری ارتباط مؤثر با پزشکان، پرستاران، مدیران، کارکنان، بیماران، نهادهای دولتی و جامعه، نقش مهمی در اجرای موفق برنامههای تحولآفرین دارد.
۶. یادگیری مستمر
یادگیری، آخرین حلقه و در عین حال یکی از مهمترین مهارتهای رهبری راهبردی است. رهبران باید از موفقیتها، شکستها و تجربههای گذشته برای بهبود تصمیمهای آینده استفاده کنند.
دریافت بازخورد، بررسی نتایج پس از اجرای تصمیم، تحلیل عوامل موفقیت یا شکست و تبدیل تجربههای فردی به دانش سازمانی، به ایجاد فرهنگ بهبود مستمر در سازمانهای سلامت کمک میکند.
رهبری راهبردی؛ چرخهای پیوسته و بههمپیوسته
در این مطالعه تأکید شده است که شش مهارت یادشده مستقل از یکدیگر نیستند، بلکه چرخهای پیوسته را شکل میدهند. رهبر ابتدا تغییرات و نشانههای جدید را شناسایی میکند، سپس فرضیات موجود را به چالش میکشد، اطلاعات را تحلیل و تفسیر میکند، بر اساس شواهد تصمیم میگیرد، ذینفعان را همسو میسازد و در نهایت از نتایج بهدستآمده برای اقدامات بعدی میآموزد.
بر این اساس، رهبری راهبردی به معنای برتری مطلق در یک مهارت خاص نیست؛ بلکه برخورداری از تعادل، انسجام و انعطاف در بهکارگیری همزمان همه این مهارتهاست.
پیشنهادهایی برای آموزش کارکنان نظام سلامت
بر مبنای محتوای این مطالعه، میتوان اقدامات زیر را در برنامههای آموزشی کارکنان مورد توجه قرار داد:
- رصد منظم روندهای جمعیتی، بیماریها، فناوری و سیاستگذاری سلامت؛
- ایجاد فضای گفتوگوی انتقادی و سازنده در جلسات سازمانی؛
- بررسی چند گزینه و فرضیه پیش از اتخاذ تصمیمهای مهم؛
- ارزیابی پیامد تصمیمها برای بیماران، کارکنان و سایر ذینفعان؛
- سنجش میزان آمادگی و نگرانی گروههای مختلف پیش از اجرای تغییرات؛
- دریافت بازخورد و مرور نتایج پس از اجرای طرحها؛
- مستندسازی تجربهها و تبدیل آموختههای فردی به دانش سازمانی.
خودارزیابی؛ گامی برای برنامهریزی توسعه فردی
در فایل آموزشی، ابزاری برای خودارزیابی مهارتهای رهبری راهبردی نیز ارائه شده است. افراد میتوانند میزان توانمندی خود را در هر یک از شش مهارت، در مقیاسی از ۱، بسیار ضعیف، تا ۷، عالی ارزیابی کنند.
پس از مشخص شدن نقاط ضعف، پیشنهاد میشود فرد بر تقویت ضعیفترین مهارت خود تمرکز کرده و برای بهبود آن، برنامهای عملی و قابل سنجش تدوین کند. همچنین دریافت ارزیابی از همکاران یا مدیر مستقیم میتواند تصویر دقیقتری از توانمندیهای فردی ارائه دهد.
جمعبندی
مطالعهرهبری راهبردی؛ مهارتهای ضرورینشان میدهد که رهبری راهبردی ویژگی انحصاری مدیران ارشد یا استعدادی ذاتی نیست؛ بلکه مجموعهای از مهارتهای قابل آموزش و پرورش است.
تقویت آیندهنگری، پرسشگری، تحلیل، تصمیمگیری، همسوسازی و یادگیری در میان کارکنان نظام سلامت، میتواند ظرفیت سازمانها را برای مدیریت تغییر، پاسخگویی به نیازهای نوظهور و ارتقای مستمر کیفیت خدمات افزایش دهد.
منبع: فایل آموزشیStrategic Leadership; The Essential Skills
ارسال نظر